Cội Nguồn Tín Ngưỡng Thờ Mẫu

BẢN VĂN CÔ BÉ ĐÔNG CUÔNG Tác giả : Phạm Văn Kiêm Biên soạn chỉnh sửa : Phúc Yên ------------------------- Nương xanh ngắt núi đồi hùng vĩ Đền Đông Cuông tú khí chung linh Sông Thao thác đổ trước ghềnh Đông Cuông cổ tích hữu tình danh lam Tiên Cô Bé trên ngàn lừng lẫy Đất Đông Cuông đã dậy thần oai Trăng in mặt nước Ghềnh Ngai Chênh vênh núi đá suối đồi bao la Tiên Cô Bé vào ra hầu cận Việc trong ngoài cần mẫn sớm trưa Mẫu ban coi sóc các toà Nhờ tay Cô Bé thông già thêm xanh Giữa giờ tý hiện hình bẻ lái Vượt lên ghềnh thác cái thác con Thác Chèm bắt nhịp hò khoan Phố Lu Trái Hút lại sang Bảo Hà Nón tu lờ lẵng hoa đủng đỉnh Đàn ngũ âm tang tính tình tang Đêm thanh mắc võng giữa ngàn Bạn tiên hội họp khúc đàn giao ca Vòng bạch ngọc tay ngà uốn khúc Quạt thanh phong áo lục xinh ghê Đầy ngàn hoa quả xum xuê Mão đầu hái quả tiến về Đông Cuông Ơn Cô Bé bản mường thịnh thái Đền Đông Cuông đức đại tối linh Nhấp nhô cá lượn trước ghềnh Giếng trong lầu mát xinh xi...

Khi đến Tuyên Quang chiêm bái các đền phủ, chúng ta không thể không nhắc đến hai vị Thánh Mẫu Tuyên Quang vô cùng anh linh. Đó là Phương Dung Thánh Mẫu và Ngọc Lân Thánh Mẫu 1. Thần Tích Tuyên Quang Nhị Vị Thánh Mẫu  Phương Dung Công Chúa và Ngọc Lân Công Chúa là hai vị Thánh Mẫu vô cùng nổi tiếng anh linh trên tỉnh Tuyên Quang và đều là con gái vua Hùng. Trong đó, Phương Dung Công Chúa là chị, còn Ngọc Lân Công Chúa là em. Ảnh: Phương Dung Thánh Mẫu tại Đền Ỷ La Về thần tích của hai vị Thánh Mẫu Tỉnh Tuyên, dân gian kể rằng: Trong một lần theo cha tuần du miền biên ải, hai nàng công chúa là Phương Dung và Ngọc Lân đã đến khúc sông Lô và đỗ thuyền tại đây. Vào một đêm bỗng nhiên sấm chớp đùng đùng, hai nàng hiển linh bay về trời. Nhân dân cho rằng đây là việc linh dị nên đã lập đền thờ. Ảnh: Ngọc Lân Công Chúa tại Đền Thượng Núi Dùm Theo quan niệm của dân gian, hai vị Công Chúa chính là hiện thân của con gái Long Vương. Đền Thượng thờ Ngọc Lân Công Chúa và Đền Hạ thờ Phương Dung Cô...

Chầu Quỳnh Hoa và Chầu Quế Hoa là hai vị hầu cận Mẫu Liễu Hạnh, lần lượt được tôn là Vân Hương Đệ Nhị Thánh Mẫu Quỳnh Cung Duy Tiên phu nhân và Vân Hương Đệ Tam Thánh Mẫu Quảng Cung Quế Anh phu nhân . Ảnh: Nhị vị Thánh Chầu tại Cung cấm Phủ Dầy Nam Định Nhị vị Thánh Chầu theo hầu Đức Thánh Mẫu Thần Chủ trong nội cung Phủ Dầy, được Mẫu giao giữ sổ sách Tam Tòa . Khi thanh nhàn, Chầu Quỳnh Chầu Quế thường biến hiện, rong chơi khi sơn lâm rừng xanh núi đỏ, lúc vào Nam ra Bắc cùng Đức Quốc Mẫu, giáng phúc trừ tai, thẳng tay trừng trị kẻ gian ác, ban tài tiếp lộc cho người hiền lương . "Lạ cho Tiên vẫn trong đời Một khi hiển hiện một nơi lâu đài Vân du tự ý vãng lai Đề huề Quảng, Quế lại hai người hầu Quảng Cung kìa thực em dâu Quế Cung nay thực gái đầu nhà em" - Trích thơ Kiều Oánh Mậu - Đản nhật của Chầu Quỳnh vào 2.4 Âm Lịch và hóa nhật của Chầu vào 9.3 Âm Lịch. Đản nhật của Chầu Quế vào 14.8 Âm Lịch và hóa nhật của Chầu vào 15.3 Âm Lịch. ------------------------------------ C...

Sách Bắc Giang Địa Chí xuất bản năm 1937, học giả Nhật Nham Trịnh Như Tấu viết: “… Đền Vực Mỡ thờ đức Thượng ngàn Thánh Mẫu Quế quốc công chúa. Ảnh: Tượng Cổ Thánh Mẫu Suối Mỡ (hàng số 2) tại Đền Trung Vào thời vua Hùng thứ 9 - Hùng Định Vương, Đệ Tam An Nương Nương mang thai liền ba năm. Đến ngày 11 tháng 3 mới sinh hạ được một người con gái đặt tên là Quế Mị Nương. Nàng có diện mạo diễm lệ, sắc lồng hồ băng, mày cong vành nguyệt, mắt như sóng thu, chim sa cá lặn, sánh với hoa hoa càng thêm đẹp, sánh với ngọc ngọc lại sinh hương thơm. Mị Nương sống cùng cha mẹ lại hết lòng yêu mến. Đến khi mẹ nàng mất, việc chịu tang cũng đã trọn vẹn. Nàng liền xin vua cha cho phép được đi chu du khắp nơi. Nàng ngự thuyền rồng đi khắp miền sông núi tìm học Đạo Tiên. Đến nơi đâu cũng cứu trợ người khó, thấy chỗ nào đất thiêng thắng cảnh cũng lập hành cung để sau này hương khói muôn đời. Một ngày nọ đến đất Nghĩa Phương ngắm nhìn phong cảnh, bỗng nhiên thấy có một ông lão râu tóc bạc phơ xưng rằng: ...

Quan Hoàng Lục là vị Quan Hoàng thứ sáu trong Thập Vị Quan Hoàng, vốn là con Vua Cha Bát Hải Động Đình. Một trong những vị được coi là hiện thân của Ngài phải kể đến An Biên Tướng Quân ở Cao Bằng. Ảnh: Cung thờ Quan Hoàng Lục An Biên Tướng Quân tại Đền Hoàng Lục 1. Quan Hoàng Lục An Biên Tướng Quân là ai? Ngài giáng sinh ngày 10/8/1038 tại xã Lũng Đính, châu Thượng Lang (nay là xã Đình Phong, huyện Trùng Khánh, Tỉnh Cao Bằng) trong một gia đình mấy đời làm tù trưởng.  Năm 18 tuổi, Quan Hoàng Lục được cử làm thổ tù bởi tính cách khảng khái, trọng nghĩa, khinh tài luôn đem tài sản chia cho dân nghèo. Mọi người trong vùng đều quý mến Ông. Quan Hoàng Lục đã có công lao to lớn trong hai lần kháng chiến chống quân Tống xâm lược. Ông đã lãnh đạo nhân dân chống trả quyết liệt, gây thiệt hại vô cùng lớn cho quân Tống, góp phần bảo vệ biên cương bờ cõi phía Bắc của Đại Việt và được phong làm An Biên Tướng Quân. Quan Hoàng Lục hóa ngày 22/4/1088 tại Phục Hòa. 2. Sắc phong của Quan Hoàng Lục A...

Chúa Thác Bờ là vị Chúa Bà Bản Cảnh hiển linh trên đất Hòa Bình. Ảnh: Đà Giang Động Chủ Thác Bờ (Nguồn: Thanh Tùng) 1. Thần tích Chúa Thác Bờ Chúa Thác Bờ hay Chầu Thác Bờ, là một vị Thánh Bà vô cùng anh linh, được nhân dân tôn là Đà Giang Động Chủ Hòa Bình Thánh Mẫu Đinh Thị Thần Nữ, cai quản Sơn Trang Hòa Bình. Thần tích về Chúa Thác Bờ được tương truyền như sau: Vào mùa đông, tháng 11 năm Tân Hợi (1431), vua Lê Lợi đem quân đi dẹp loạn Đèo Cát Hãn, Thổ tù châu Mường Lễ (Lai Châu). Theo truyền thuyết, khi vua kéo quân theo đường thủy, bộ, qua hai đạo sông Thao, sông Đà, đến Thác Bờ thì thấy giữa dòng nước xoáy chảy xiết, phía trước thác ghềnh hiểm trở, nước xô bọt trắng bờ, với muôn vàn mỏm đá lởm chởm nên không thể tiến quân lên. Khi ấy, có người con gái dân tộc Mường là Đinh Thị Vân xã Hào Tráng (cũ) và cô gái người Dao, xóm Mó Nẻ, xã Vầy Nưa (Đà Bắc); đã đứng lên vận động dân bản đóng góp lương thảo giúp nhà vua nuôi quân. Đồng thời, các bà vận động thanh niên trai tráng trong vù...

Cô Bé Cây Xanh là Thánh Cô bản đền bản cảnh được phối thờ vào hệ thống thần linh Tứ phủ. Cô Bé được phụng thờ tại đền Cô Bé Cây Xanh trong Khu du lịch tâm linh Suối Mỡ. Ảnh: Cô Bé Cây Xanh Suối Mỡ - Bắc Giang 1. Thần tích Cô Bé Cây Xanh Cho đến nay sự tích và thân thế về Cô Bé Cây Xanh hiện chưa có nhiều tài liệu ghi chép lại. Dân gian cho rằng, Cô Bé Cây Xanh theo hầu Quế Mỵ Nương Công chúa, tức Thánh Mẫu Thượng Ngàn. “...Ai về Suối Mỡ Bắc Giang Ghé thăm Cô Bé Cây Xanh ngự đền Đền Cô Bé nhỏ xinh xinh Hàng cây tươi tốt oai linh thuở nào…” Cần lưu ý rằng Cô Bé Cây Xanh Bắc Giang với Cô Bé Cây Xanh Tuyên Quang là hai Cô Bé với sự tích khác nhau. Tuy vậy, các Cô đều được coi là hiện thân của Cô Bé Thượng Ngàn tại Bắc Giang và Tuyên Quang. 2. Đền thờ Cô Bé Cây Xanh Cô Bé Cây Xanh Bắc Giang được thờ tại Đền Cô Bé Cây Xanh, nằm trong Khu Du lịch Tâm linh Suối Mỡ, nằm cách Đền Hạ Suối Mỡ chừng 2 km. Địa chỉ tại xã Nghĩa Phương, huyện Lục Nam, cách thành phố Bắc Giang khoảng 32km về phía Đông ...

Nằm trong khu Di tích lịch sử Suối Mỡ tại Bắc Giang, Đền Quan là địa điểm tâm linh linh thiêng thờ các vị thánh thần trong tín ngưỡng thờ Mẫu tại nước ta. Trong đó, ngôi đền được nhiều người biết đến là nơi thờ phụng Ông Hoàng Bắc Quốc – vị thần anh linh lập nhiều công cho nước ta. Ảnh: Quan Hoàng Bắc Quốc tại Bắc Giang 1. Thần tích Quan Hoàng Bắc Quốc Quan Hoàng Bắc Quốc là người có công với đất Việt nên được nhân dân ta thờ cúng từ rất lâu đời. Theo các bản văn thì Ngài là người Trung Quốc sống vào thời nhà Minh. Ông vốn là tướng của nhà Minh. Khi nhà Thanh đánh chiếm nhà Minh, do sức mạnh nhà Thanh lớn nên ông đã phải chạy sang đất Việt ta. Khi nhà Thanh lên ngôi Ông Bắc Quốc đã theo phong trào “phản Thanh phục Minh” đánh lại nhà Thanh. Khi về Nam Việt ông lại giúp dân Nam Việt ta đánh giặc nhà Thanh bảo vệ bờ cõi. Sau khi cùng với những người dân tộc thiểu số nơi này đánh tan giặc Thanh thì ông lại dạy dân làm ăn trồng các loại hoa màu và nuôi gia súc. Khi cuộc sống yên ổn thì ông ...

Tài liệu xưa ghi chép lại, Thánh Mẫu Thượng Ngàn Suối Mỡ chính là Quế Quốc Mị Nương Công Chúa, con Vua Hùng Vương, lịch triều sắc phong “Thần Thông Quảng Đại Càn, Thập Nhị Tôn Nàng Vực Mỡ”. Ngài được tôn là Vực Mỡ Động Chủ. Ảnh: Vực Mỡ Động Chủ Thượng Ngàn Thánh Mẫu (Đền Hạ) Nguồn: Đặng Công 1. Suối Mỡ Thánh Mẫu là ai? Truyền thuyết Mẫu Thượng Ngàn được thờ ở đền Suối Mỡ là Mị Nương Quế Hoa, con gái Vua Hùng Định Vương và Hoàng Hậu An Nương. Hoàng hậu sinh ra nàng bên gốc quế rồi mất. Lớn lên, Quế Hoa luôn nhớ thương mẹ nên đã đi vào rừng sâu để tìm dấu vết người mẹ hiền. Nàng được tiên ông ban cho phép thuật nên đã cùng 12 thị nữ ra sức tu tiên luyện đạo, cứu giúp dân lành. Có một ngày, Quế Mỵ Nương đến vùng núi non phía tây Yên Tử, thấy cảnh đẹp kỳ thú, cây cối rậm rạp xanh tươi, nhưng ruộng đồng dưới chân núi lại khô nẻ vì hạn hán, dân tình đói rách mệt mỏi vì thiếu ăn thiếu mặc. Công chúa rất đau lòng, nàng cùng đoàn tùy tùng lên núi Huyền Đinh tìm nguồn nước. Núi dốc đứng, đường đ...

Tam Phủ Công Đồng - Tứ Phủ Vạn Linh là hai khái niệm phổ biến trong các bài văn khấn khi đến lễ tại các đền phủ. Vậy hai khái niệm này khác nhau như nào? Hãy cùng Cội Nguồn Tín Ngưỡng Thờ Mẫu tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé! Ảnh: Tứ Phủ Hội Đồng - Tranh Hàng Trống Tam Phủ Công Đồng có thể hiểu nôm na là "hội đồng chung cùng cai quản ba miền", tức là Hội đồng Chư Tiên Thánh cai quản công việc trong ba miền. Tứ Phủ Vạn Linh [四府萬靈] là một cụm từ thường xuất hiện trong các lời cầu khấn, các khoa cúng. Tứ Phủ Vạn Linh có thể hiểm nôm na là "vô vàn (hàng vạn)  vị thần thánh anh  linh trong bốn cõi." Tam Phủ bao gồm ba miền: Thiên Phủ  (miền trời) - Màu sắc đại diện: đỏ Địa Phủ  (miền đất) - Màu sắc đại diện: vàng  Thoải Phủ ,  (miền nước) - Màu sắc đại diện: trắng  Theo dòng chảy lịch sử thì Tam Phủ có trước rồi mới hình thành Tứ Phủ. Vào thời Lê, Lê Mai Đại Vương Thánh Mẫu âm phù cho vua Lê đánh thắng giặc Minh. Do đó, Ngài đã được vua phong làm Thánh ...