Hệ thống Chư Thánh Trong Tín Ngưỡng Thờ Mẫu Tam Tứ Phủ
Tín Ngưỡng thờ Mẫu Tam Tứ Phủ là tín ngưỡng nội sinh của nước Việt, thờ cúng các vị Thánh Thần có công khuông phù cho con dân nước Việt cuộc sống bình an, ấm no và hạnh phúc. Trải qua hàng trăm ngàn năm hình thành và phát triển, đến nay chúng ta có thể hệ thống các vị Thánh như sau:
1. Phật Bà Quan Âm
Nhiều người thường cho rằng Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Tứ Phủ không liên quan đến Đạo Phật. Trái ngược lại, Đạo Phật lại có vị trí quan trọng trong hệ thống Tứ Phủ. Thường thấy tại các ngôi đền thuộc Tứ Phủ thường đặt tượng thờ Bồ Tát thờ tự, cung kính. Ngoài ra trong các bài văn khấn Tứ Phủ cũng thỉnh đến Bồ Tát.
2. Vua Cha
Tứ Phủ Vua Cha là các vị Thánh Đế đứng đầu cai quản bốn miền Thiên - Địa - Thoải - Nhạc (miền trời - miền đất - miền nước - miền rừng núi). Các Ngài có quyền năng tối linh, ra lệnh cho các vị thần khác. Các Ngài có hoặc không có đền thờ riêng. Tại hầu hết các ngôi đền, chỉ có Vua Cha Ngọc Hoàng được thờ đại diện tại ban công đồng.
Theo bản văn Công Đồng và các khoa cúng, Tứ Phủ Vua Cha gồm:
- Vua Cha Thiên Phủ: cai quản miền trời - Danh hiệu: Ngọc Hoàng Huyền Khung Cao Thượng Đế - Màu sắc đại diện: Màu đỏ
- Vua Cha Địa Phủ: cai quản miền đất - Danh hiệu: Bắc Âm Phong Đô Nguyên Thiên Đại Đế - Màu sắc đại diện: Màu vàng
- Vua Cha Thoải Phủ: cai quản miền nước - Danh hiệu: Phù Tang Cam Lâm Đại Đế - Màu sắc đại diện: Màu trắng
- Vua Cha Nhạc Phủ: cai quản miền rừng núi - Danh hiệu: Đông Nhạc Thiên Tề Sinh Nhân Thánh Đế Quân (Ngũ Nhạc Thần Vương Đại Đế nhưng chỉ lấy vị Đông Nhạc làm đại diện) - Màu sắc đại diện: Màu xanh
Tuy nhiên, một số quan điểm lại cho rằng Tứ Phủ Vua Cha bao gồm:
- Vua Cha Thiên Phủ: cai quản miền trời - Danh hiệu: Ngọc Hoàng Huyền Khung Cao Thượng Đế - Màu sắc đại diện: Màu đỏ
- Vua Cha Địa Phủ: cai quản miền đất - Danh hiệu: Thập Điện Minh Vương - Màu sắc đại diện: Màu vàng
- Vua Cha Thoải Phủ: cai quản miền nước - Danh hiệu: Bát Hải Động Đình Long Vương - Màu sắc đại diện: Màu trắng
- Vua Cha Nhạc Phủ: cai quản miền rừng núi - Danh hiệu: Tản Viên Sơn Thánh - Màu sắc đại diện: Màu xanh
3. Thánh Mẫu
Tứ Phủ Thánh Mẫu là những vị Thánh Mẫu đứng đầu bốn phủ, cầm quyền cai quản các miền Thiên - Địa - Thoải - Nhạc. Tứ Phủ Thánh Mẫu gồm có:
- Mẫu Đệ Nhất Thiên Tiên - Danh hiệu: Cửu Trùng Thanh Vân Công Chúa - Màu sắc đại diện: Màu đỏ
- Mẫu Đệ Nhị Địa Tiên - Danh hiệu: Quỳnh Hoa Dung Liễu Hạnh Công Chúa - Màu sắc đại diện: Màu vàng
- Mẫu Đệ Tam Thoải Tiên - Danh hiệu: Xích Lân Long Nữ Công Chúa - Màu sắc đại diện: Màu trắng
- Mẫu Đệ Tứ Nhạc Tiên - Danh hiệu: Sơn Lâm Công Chúa Lê Mại Đại Vương - Màu sắc đại diện: Màu xanh
- Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên - Danh hiệu: Quỳnh Hoa Dung Liễu Hạnh Công Chúa - Màu sắc đại diện: Màu đỏ
- Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn - Danh hiệu: Sơn Lâm Công Chúa Lê Mại Đại Vương - Màu sắc đại diện: Màu xanh
- Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ - Danh hiệu: Xích Lân Long Nữ Công Chúa - Màu sắc đại diện: Màu trắng
4. Ngũ Vị Tôn Quan
Ngũ Vị Tôn Quan là các vị Quan Lớn thừa hành quyền Vua Cha Mẫu Mẹ, cai quản các cõi Thiên - Địa - Thoải - Nhạc. Một số bản thần tích nói rằng Ngũ Vị Tôn Ông là con của Ngọc Hoàng Thượng Đế giáng hạ cùng một lúc vào nước Nam làm 5 trong 10 vị tướng của Vua Cha Bát Hải Động Đình để giúp Vua Cha đánh thắng giặc ngoại xâm trên 8 cửa biển thời Hùng Vương thứ 18.
Ngũ Vị Tôn Quan bao gồm:
- Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên
- Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn
- Quan Lớn Đệ Tam Thoải Phủ
- Quan Lớn Đệ Tứ Khâm Sai
- Quan Lớn Đệ Ngũ Tuần Tranh
Ngoài ra, trong hệ thống thờ Mẫu Tam Tứ Phủ, người ta còn có khái niệm Lục Phủ Tôn Ông - là những vị Quan Lớn đứng sau Ngũ Vị Tôn Quan, có nhiệm vụ coi sóc các việc nội phủ cho các vị Vua Cha.
Lục Phủ Tôn Ông gồm có:
- Quan Lớn Đệ Lục
- Quan Lớn Điều Thất Đào Tiên
- Quan Lớn Đệ Bát Sông Diêm
- Quan Lớn Triệu Tường
5. Tứ Phủ Chầu Bà
Tứ Phủ Chầu Bà là những vị Thánh Chầu thừa lệnh Thánh Mẫu cai quản bốn phủ Thiên - Địa - Thoải - Nhạc. Tứ Phủ Chầu Bà bao gồm:
- Chầu Đệ Nhất Thượng Thiên
- Chầu Đệ Nhị Thượng Ngàn
- Chầu Đệ Tam Thoải Phủ
- Chầu Đệ Tứ Khâm Sai
- Chầu Năm Suối Lân
- Chầu Lục Cung Nương
- Chầu Bảy Kim Giao
- Chầu Bát Đông Cuông
- Chầu Cửu Sòng Sơn
- Chầu Mười Mỏ Ba
- Chầu Bé Bắc Lệ
- Chầu Bà Bản Đền
6. Tứ Phủ Quan Hoàng
Tứ Phủ Quan Hoàng hay còn được biết đến là Thập Vị Thủy Tế đều có gốc tích là 10 người con trai của Vua Cha Bát Hải Động Đình. Tuy nhiên, các thần tích Quan Hoàng thường được địa phương hóa và gắn với một nhân vật lịch sử, thường là các danh tướng có công dẹp loạn cứu nước, đóng góp vào công cuộc khai sáng, mở mang đất nước, giúp đỡ nhân dân ổn định cuộc sống. Trong số 10 Quan Hoàng thì có ba Vị thường về giáng đồng gồm Quan Hoàng Bơ, Quan Hoàng Bảy, Quan Hoàng Mười. Bởi vậy, đây cũng là ba Quan Hoàng được nhân dân biết đến nhiều hơn cả so với các Quan Hoàng còn lại.
Thập Vị Quan Hoàng bao gồm:
- Quan Hoàng Cả
- Quan Hoàng Đôi Bảo Hà
- Quan Hoàng Bơ Thoải Phủ
- Quan Hoàng Tư
- Quan Hoàng Năm
- Quan Hoàng Lục An Biên Tướng Quân
- Quan Hoàng Bảy Bảo Hà
- Quan Hoàng Bát Nùng Chí Cao
- Quan Hoàng Chín Cờn Môn
- Quan Hoàng Mười Nghệ An
- Quan Hoàng Bắc Quốc
- Quan Hoàng Chín Thượng Ngàn
- Quan Hoàng Báo Đông Cuông
7. Tứ Phủ Thánh Cô
Tứ Phủ Thánh Cô là những vị thánh cô hầu cận các vị Thánh mẫu hoặc các Chầu. Người ta thường có lời tấu để cô kêu thay lạy đỡ trước cửa Thánh Mẫu để Mẫu chứng cho lòng thành của con nhang đệ tử.
Tứ Phủ Thánh Cô gồm có:
- Cô Đệ Nhất Thượng Thiên
- Cô Đôi Thượng Ngàn
- Cô Bơ Thoải Cung
- Cô Tư Tây Hồ
- Cô Năm Suối Lân
- Cô Sáu Sơn Trang
- Cô Bảy Kim Giao
- Cô Tám Đồi Chè
- Cô Chín Sòng Sơn
- Cô Mười Đồng Mỏ
- Cô Bé Thượng Ngàn
- Cô Bé Thoải Phủ
8. Tứ Phủ Thánh Cậu
Tứ Phủ Thánh Cậu là phụ tá của các Quan Hoàng. Các Cậu là hình tượng các nam thiếu niên trẻ trung, tinh nghịch. Thần tích của các Thánh Cậu không rõ ràng.
Tứ Phủ Thánh Cậu bao gồm:
- Cậu Hoàng Cả
- Cậu Hoàng Đôi
- Cậu Hoàng Bơ
- Cậu Quận Đồi Ngang
- Cậu Bé Thoải Phủ
- Cậu Bé Hoàng
Ngoài ra, còn có các Cậu Bé Bản Đền, Bản Cảnh tại các đền phủ.
9. Nhị Xà Đại Tướng
Nhị Xà Đại Tướng hay còn được gọi là Ông Lốt là hai vị Thần Rắn, đại diện cho miền Thoải Phủ sông nước. Ông Lốt chịu trách nhiệm canh gác đền phủ, trấn giữ đường âm, đường sông nước, trừ ma diệt quỷ.
Nhị Xà Đại Tướng bao gồm:
- Thanh Xà Đại Tướng Quân
- Bạch Xà Đại Tướng Quân
10. Ngũ Hổ Tướng Quân
Quan Ngũ Hổ là một trong những quan binh thuộc Tứ Phủ. Ngũ Hổ Tướng thường được thờ ở hạ ban (bên dưới ban thờ thánh Mẫu). Theo quan niệm dân gian thì Quan Ngũ Hổ mang quyền phép diệt trừ tà ma, trấn giữ các phương. Đồng thời, Quan đóng vai trò như thần linh canh cửa ở các ngôi đền, đem lại sự cân bằng cho ngũ phương trời đất.
- Đông phương Giáp Ất Mộc Đức Thanh Hổ Thần Quan
- Nam phương Bính Đinh Hỏa Đức Xích Hổ Thần Quan
- Trung ương Mậu Kỷ Thổ Đức Hoàng Hổ Thần Quan
- Tây phương Canh Thân Kim Đức Bạch Hổ Thần Quan
- Bắc phương Nhâm Quý Thủy Đức Hắc Hổ Thần Quan
Cội Nguồn Tín Ngưỡng Thờ Mẫu
- Lê Thị Đẩu - Đạo Tứ Phủ Thiên Tiên Thánh Giáo Hội
- Phủ Dày Nam Định
Comments
Post a Comment